วิชาวิทยาศาสตร์ 4 ว14101 ชั้นป.4

เรื่องการตอบสนองของสัตว์-พืช

การตอบสนองของสิ่งเร้า

การตอบสนองต่อสิ่งเร้าของสัตว์

1.2 การตอบสนองต่อสิ่งเร้าของสัตว์ในลักษณะต่างๆ

1) การตอบสนองเมื่อได้รับแสงเป็นสิ่งเร้า
    สัตว์บางชนิดสามารถตอบสนองได้อย่างรวดเร็วเมื่อได้รับแสง เช่น
       -  การหรี่ตาเมื่อได้รับแสงสว่างมากเกินไป
       -  การที่แมลงต่างๆ บินเข้าหาแสงสว่าง
       -  เมื่อเกิดสุริยุปราคา นกจะบินกลับรัง เนื่องจากมีสภาพคล้ายเวลาพลบค่ำ
       -  การหนีแสงของไส้เดือนดิน แมลงสาบ
       -  การให้แสงสว่างในการเลี้ยงไก่ เพื่อให้ไก่กินอาหารเป็นเวลานาน ทำให้เจริญเติบโตเร็วในระยะเวลาสั้นกว่าปกติ
       -  สัตว์บางชนิดออกหาอาหารในเวลาที่เริ่มมีแสงสว่าง เช่น การที่นกบินออกจากรังในตอนเช้า และบินกลับในเวลาเย็น
       -  ไก่ขันบอกเวลาในตอนเช้า แต่ก็มีสัตว์บางชนิดจะออกหาอาหารในเวลาที่ไม่มีแสงสว่าง เช่น นกฮูก ค้างคาว นกเค้าแมว  หนูชะมด อีเห็น เริ่มออกหาอาหารในเวลากลางคืน
 
                                                                                                         ก.แมลงบินเข้าหาแสง                           ข.ไก่ขันในเวลาเช้า 
 
2)  การตอบสนองเมื่อได้รับอุณหภูมิเป็นสิ่งเร้า
     สัตว์จะดำรงชีวิตในสภาวะที่มีอุณหภูมิที่เหมาะสม ถ้าอุณหภูมิเปลี่ยนไปสิ่งมีชีวิตจะมีพฤติกรรมที่ตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิเพื่อความปลอดภัย และการดำรงชีวิตได้อย่างเหมาะสม
    การตอบสนองเมื่ออากาศร้อนหรือมีอุณหภูมิสูง 
      - สุนัข วัว ควาย แกะ จะระบายความร้อนโดยการหอบเพื่อให้น้ำระเหยออกทางปาก
      - แมว กระต่าย จิงโจ้ จะระบายความร้อนโดยการเลียอุ้งเท้า และการระเหยของน้ำลายจะพาความร้อนออกไป
      - ควายจะหนีร้อนด้วยการแช่ในแอ่งน้ำ
      - สัตว์เลื้อยคลาน เช่น จิ้งเหลน กิ้งก่า งู จะหลบร้อนอยู่ตามโพรงไม้ หรือในที่ร่ม
 
                                                                                                                        ก.แมวระบายความร้อนโดยการเลียอุ้งเท้า
 
     การตอบสนองเมื่ออากาศเย็นหรืออุณหภูมิต่ำ
      - นกบางชนิด เช่น นกนางแอ่นบ้าน และนกปากห่าง ที่อาศัยอยู่แถบไซบีเรียจะอพยพย้ายถิ่นมายังไทย
      - สัตว์บางชนิด เช่น กระรอกลาย หมี สกังค์ ดอร์เม้าส์จะหนีอากาศหนาวด้วยการจำศีล
      - สัตว์เลื้อยคลาน เช่น จิ้งเหลน กิ้งก่า งู จะนอนผึ่งแดด
      - หมีในเขตหนาวจะมีขนหนาปกคลุมเพื่อป้องกันความหนาวเย็น
 
                                                                                               ก.นกปากห่างอพยพย้ายถิ่นมายังไทย   ข.หมีมีขนหนาปกคลุมเพื่อป้องกันความหนาวเย็น
 
 
3)  การตอบสนองเมื่อได้รับน้ำเป็นสิ่งเร้า       
     เมื่อสภาพแวดล้อมมีปริมาณน้ำไม่เหมาะสม สัตว์บางชนิดจะปรับตัวให้เหมาะสม ดังตัวอย่างต่อไปนี้                  
      - ไส้เดือนจะเคลื่อนที่เข้าหาความชื้น เพื่อให้ผิวหนังชุ่มชื้น เนื่องจากไส้เดือนหายใจโดยใช้ผิวหนังจึงจำเป็นที่ผิวหนังจะต้องชุ่มชื้นตลอดเวลา     
      - น้ำทำให้สัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำ เช่น กบ คางคก ออกหากินในเวลากลางคืน เพื่อให้มีความชื้นพอเหมาะ     
      - สัตว์ทะเลทรายจะออกหากินในเวลากลางคืนเพื่อลดการสูญเสียน้ำ
 
4)  การตอบสนองสิ่งเร้าเมื่อได้รับการสัมผัสเป็นสิ่งเร้า
      สัตว์จะมีประสาทสัมผัสอยู่ที่บริเวณผิวหนัง ดังนั้นเมื่อได้รับการสัมผัสระบบประสาทกับระบบกล้ามเนื้อจะทำงานประสานกัน และแสดงอาการตอบสนองสิ่งเร้าได้ ดังตัวอย่างต่อไปนี้
      - อึ่งอ่างเมื่อได้รับการสัมผัสจะพองตัว                  
      - กิ้งกือจะขดหัวเข้าด้านในเมื่อถูกสัมผัส                  
      - หอยชนิดต่างๆ จะหุบฝาหรือหดตัวเข้าในเปลือก      
 
                                                                                                                             ก.กิ้งกือขดหัวเข้าเมื่อถูกสัมผัส
 
 
5)  การตอบสนองสิ่งเร้าเมื่อได้รับเสียงเป็นสิ่งเร้า
      สัตว์จะมีประสาทที่สำหรับรับเสียงซึ่งเป็นสิ่งเร้าที่สำคัญ เช่น
      - แม่ไก่จะส่งเสียงร้องเรียกให้ลูกหลบมาซุกใต้ปีกเมื่อศัตรูเข้ามาใกล้                   
      - โลมา และค้างคาวสามารถส่งเสียงไปกระทบวัตถุแล้วรับเสียงสะท้อนกลับ เป็นการกำหนดสถานที่ของวัตถุ หรือแหล่งอาหาร เป็นต้น
 
                                                                                                                     ก.แม่ไก่ส่งเสียงร้องให้ลูกหลบมาซุกใต้ปีก
 
 
6)  การตอบสนองสิ่งเร้าเมื่อได้รับกลิ่นเป็นสิ่งเร้า
     สัตว์หลายชนิดใช้กลิ่นเป็นเครื่องมือในการหาอาหาร หาคู่ผสมพันธุ์ เตือนภัยหรือกำหนดอาณาเขต เช่น
     - ปัสสาวะของหนูเพศผู้ที่อาศัยอยู่ตามบ้านเรือนทั่วไปจะสามารถกระตุ้นให้หนูเพศเมียพร้อมที่จะรับการผสมพันธุ์                
     - สุนัขปัสสาวะทิ้งไว้ตามจุดต่างๆ เป็นระยะๆ เพื่อแสดงอาณาเขตหรือทางเดิน         
     - กระต่ายปัสสาวะรดสมาชิกทุกตัวในครอบครัวเพื่อจะได้จดจำกันไว้
     - การจำกลิ่นของพวกเดียวกันพวกผึ้ง               
     - การเดินตามรอยกลิ่นของพวกมด 
 
                                                                              ก.สุนัขปัสสาวะทิ้งไว้เพื่อแสดงอาณาเขตหรือทางเดิน     ข.การเดินตามรอยกลิ่นของพวกมด
 
 
7)  การตอบสนองสิ่งเร้าเมื่อได้รับความเครียดเป็นสิ่งเร้า
      ถ้าสัตว์อยู่ในสภาพแวดล้อมต่าง ๆ เช่น สภาพภูมิอากาศที่เลวร้ายภาวะทุพโภชนาการหรือฝูงสัตว์ที่มีขนาดใหญ่เกินไปสามารถทำให้สัตว์เกิดความเครียดได้ ทำให้สัตว์มีพฤติกรรมเปลี่ยนแปลงไป เช่น พฤติกรรมการต่อสู้หรือพฤติกรรมการอพยพย้ายถิ่น เป็นต้น

   

 

 

 

 


แบบฝึกหัดก่อนเรียน : แบบทดสอบก่อนเรียนวิชาวิทยาศาสตร์
แบบฝึกหัดหลังเรียน : แบบทดสอบหลังเรียนวิชาวิทยาศาสตร์
เอกสารที่แนบ : เอกสาร เรื่อง การตอบสนองของสัตว์-พืชครูวราภรณ์ วงศ์สอนว14101