คุณคงเคยได้ยินได้ฟังคนเหนือหรือคนเมืองพูดภาษาเหนือกันมาบ้างแต่รู้หรือไม่ว่าคนเหนือในสมัยก่อนเขาก็มีสุภาษิตของเขาเหมือนกัน อาจจะใช้คำคนละคำ คนละภาษา แถมสำเนียงยังแตกต่างจากภาคกลางโดยสิ้นเชิง แต่เมื่อแปลออกมากลับมีความหมายคล้ายคลึง และใกล้เคียงกับสุภาษิตไทย ที่เราเรียน ๆ กันมา
       


     

คำบ่าเก่าล้านนา
 

  • cheekyหางหมาลอดรั้ว ถุดถู้ถุดถุน คนเนรคุณ ร้ายหลังดีหน้า 
    (คนเนรคุณมักหน้าไหว้หลังหลอก เหมือนหมา ที่ลอดรั้วต้องหรุบหางเสมอ)
  •  
  • หน้าซื่อเหมือนหมาขี่รถ หน้าชดเหมือนหมาขี่ล้อ 
    (--คางคกขึ้นวอ) 
  •  
  • cheekyมดง่ามมักมันหมู สัตรูมักกล่าวโทษ โปรดฅนทุกข์ช่างลืมคุณ 
  • (คนจนมักลืมคุณของคนอื่น)
  •  
  • blushเว้นงัวเว้นฅวายเว้นหื้อพอสอก เว้นวอกหื้อเว้นพอวา เว้นฅนพาลาหื้อพอแสนโยชน์ 
    (
    ผิดใจกันก็อย่าได้ผูกเวรพยาบาท) 

     
  • surpriseน้ำมันบ่เตมต้น มันทึงดัง 
    (คนโทที่น้ำไม่เต็มนั้น เมื่อเขย่าจะมีเสียงดัง, คนรู้ไม่พูด คนพูดไม่รู้) 
  •  
  • ไม้ต้นเดียวบ่เปนกอ ปอต้นเดียวบ่เปนเหล่า 
    (มีปอต้นเดียวจะเป็นป่าไปไม่ได้) (ควรสามัคคีกัน) 
  •  
  • surpriseใคร่เปนเจ้าหื้อหมั่นเรียนคุณ ใคร่เปนขุนหื้อหมั่นเข้าเฝ้า 
    (วิชาความรู้) 
  •  
  • laughใคร่กินเข้าหื้อหมั่นไพโท่งไพนา ใคร่เปนเสฏฐีหื้อหมั่นค้า ใคร่เปนขี้ข้า หื้อหมั่นเหล้นภ้ายหลังหลาย 
    (เล่นไพ่) 
  •  
  • cryingใคร่ตายโหง หื้อหมั่นนอนเมื่อวัน (นอนตอนกลางวัน) 
  •  
  • sadใคร่เวิยหื้อคลาน ใคร่นานหื้อต่อ 
    (ไว) (อยากให้ยาวนานก็ให้ต่อ-ไมตรี) 
  •  
  • indecisionใคร่นั่งแท่นม่อ ค็หื้ออด 
    (อยากนั่งแท่นเสวยเมืองโดยง่าย ก็ให้มีความอดทน) 
  •  
    • laughเมื่อรู้ค็พอวาย เมื่ออายค็พอเถ้า เมื่อรู้คำพระเจ้าค็พอเข้าอยู่ในหล้อง
      (กว่าจะรู้ก็สาย กว่าจะอายก็แก่ กว่าจะรู้ธรรมของพระพุทธเจ้าก็เมื่อเข้าโลง) 

       
    • surpriseฅนหมั่นยากไร้ มีฅนสงสาร ขี้คร้านแอวยาน ใผบ่ผ่อหน้า 
      (ขี้เกียจเอวยาว,หลังยาว ไม่มีคนใส่ใจ) 

       
    • indecisionหนังแห้งบ่เคยพอง 
      (คนตกยากมานาน พอได้ดีมักจะลืมตัว) 

       
    • frownอู้หื้อเพิ่นรัก ยากนักจักหวัง อู้หื้อเพิ่นชัง คำเดียวค็ได้ 
      (พูดให้คนรักนั้นทำได้ยาก พูดให้คนชังทำได้ง่าย) 
    •  

    •  
    • blushค่อยอยู่ไพตามน้ำ ทำไพตามตัว น้ำเพียงใด ดอกบัวเพียงอั้น 
      (ทำสิ่งใดก็ให้พอควรแก่ฐานะ)

    cheeky

    • ยามเปนดีมีเก้าป้าสิบป้า เสื้อปุดหลังขาดหน้า ป้าฅนเดียวค็หาย 
      (มั่งมีก็มีญาติ พอผ้าขาด<ยากจน>ญาติก็หาย) 

       
    • laughลูกใพ้กับแม่ผัว เหมือนดุ้นหลัวกับไม้ก้อม
       (ลูกสะใภ้ เหมือนฟืนกับท่อนไม้-กระแทกกันเสมอ) 
    •  

    •  
    • winkอย่าไพกินก่อนทาน อย่าไพมานก่อนแต่ง 
      (อย่ากินก่อนทำบุญ อย่ามีท้องก่อนแต่งงาน) 

       
    • smileyกินเข้าแล้วนอน ผีปันพอรวันละเจ็ดเทื่อ 
      (กินข้าวมื้อเย็นแล้วนอน ผีอวยพรวันละเจ็ดครั้ง)
    •  
    • cheekyเมื่อรู้ค็พอวาย เมื่ออายค็พอเถ้า เมื่อรู้คำพระเจ้าค็พอเข้าอยู่ในหล้อง
      (กว่าจะรู้ก็สาย กว่าจะอายก็แก่ กว่าจะรู้ธรรมของพระพุทธเจ้าก็เมื่อเข้าโลง) 

       
    • smileyฅนหมั่นยากไร้ มีฅนสงสาร ขี้คร้านแอวยาน ใผบ่ผ่อหน้า 
      (ขี้เกียจเอวยาว,หลังยาว ไม่มีคนใส่ใจ) 

       
    • smileyหนังแห้งบ่เคยพอง 
      (คนตกยากมานาน พอได้ดีมักจะลืมตัว) 

       
    • coolอู้หื้อเพิ่นรัก ยากนักจักหวัง อู้หื้อเพิ่นชัง คำเดียวค็ได้ 
      (พูดให้คนรักนั้นทำได้ยาก พูดให้คนชังทำได้ง่าย) 

       
    • laughค่อยอยู่ไพตามน้ำ ทำไพตามตัว น้ำเพียงใด ดอกบัวเพียงอั้น 
      (ทำสิ่งใดก็ให้พอควรแก่ฐานะ)

 

    • blushยามเปนดีมีเก้าป้าสิบป้า เสื้อปุดหลังขาดหน้า ป้าฅนเดียวค็หาย 
      (มั่งมีก็มีญาติ พอผ้าขาด<ยากจน>ญาติก็หาย) 

       
    • smileyลูกใพ้กับแม่ผัว เหมือนดุ้นหลัวกับไม้ก้อม
       (ลูกสะใภ้ เหมือนฟืนกับท่อนไม้-กระแทกกันเสมอ) 

       
    • indecisionอย่าไพกินก่อนทาน อย่าไพมานก่อนแต่ง 
      (อย่ากินก่อนทำบุญ อย่ามีท้องก่อนแต่งงาน) 

       
    • frownกินเข้าแล้วนอน ผีปันพอรวันละเจ็ดเทื่อ 
      (กินข้าวมื้อเย็นแล้วนอน ผีอวยพรวันละเจ็ดครั้ง)
    •  


แบบฝึกหัดก่อนเรียน : จงบอกความหมายของภาษิตล้านนา
แบบฝึกหัดหลังเรียน : จงบอกความหมายของภาษิตล้านนา
เอกสารที่แนบ : เอกสาร เรื่อง ภาษิตล้านนา