นาฏศิลป์สร้างสรรค์

 

   ธรรมชาติเป็นแรงบันดาลใจทำให้มนุษย์เกิดความคิดสร้างสรรค์ และเป็นแม่แบบในการสร้างสรรค์ ผลงานศิลปะ แขนงต่างๆ อันได้แก่ ทัศนศิลป์ ดนตรีและนาฏศิลป์ ซึ่งเกิดจากกระบวนการจดจำ ทำให้เกิดการเรียนรู้และถ่ายทอดความสัมพันธ์กัน ระหว่างศิลปะ ดนตรี นาฏศิลป์ และมนุษย์ ถ่ายทอดออกมาเป็นศิลปะอันประณีต งดงาม นาฏศิลป์เป็นศิลปะแขนงหนึ่งที่สร้างสรรค์สุนทรียะด้านจิตใจและอารมณ์ให้กับคนในสังคม และมีอิทธิพลต่อการดำเนินชีวิตของมนุษย์ที่สามารถสะท้อนภาพชีวิตและกิจกรรมของคนในสังคม เป็นการบูรณาการองค์ความรู้จากภูมิปัญญาไทยที่งดงาม  ไม่ว่าจะเป็นวัฒนธรรมทางด้านการแต่งกายของนักแสดง หรือภาษาที่ปรากฏอยู่ในบทร้องและบทละคร ศิลปะปรากฏในการออกแบบฉากประกอบการแสดง ดนตรีปรากฏในสื่อของเพลงหรือบทร้องของเพลงต่างๆ สถาปัตยกรรม  ปรากฏในรูปแบบของโรงละครซึ่งเป็นสถานที่แสดง  การแสดงนาฏศิลป์ไทย   

องค์ประกอบของนาฏศิลป์สร้างสรรค์

                 นาฏศิลป์ทุกประเภทต่างก็มีองค์ประกอบและเอกลักษณ์เฉพาะตัว  ที่สามารถดัดแปลงท่าทางธรรมชาติให้เป็นศิลปะงดงามร่ายรำให้เข้ากับทำนองการขับร้องและดนตรี แสดงออกทางอารมณ์ด้วยลีลาอันอ่อนช้อย      การประดิษฐ์ท่ารำ จึงเป็นองค์ประกอบหนึ่งในการคิดสร้างสรรค์นาฏศิลป์โดยเน้นการเคลื่อนไหวของร่างกายและการใช้ภาษาท่า  การตีบทตามคำร้องหรือบทเพลง เพื่อสื่อความหมายแทนคำพูดในรูปแบบของการแสดง   ดังนั้นก่อนที่จะมาเป็นนาฏศิลป์ไทยได้  ต้องมีองค์ประกอบที่สำคัญดังต่อไปนี้
                1. การฟ้อนรำและท่วงทีลีลา    เป็นกระบวนการเคลื่อนไหวของอวัยวะร่างกายของนักแสดงสื่อออกมาในลักษณะต่าง ๆ เช่น  สื่อแทนคำพูด  แทนอากัปกิริยาที่กำลังปฏิบัติอยู่   เป็นต้น  เป็นการประดิษฐ์กิริยาท่าทางของมนุษย์ให้สวยงามเกินกว่าปกติในการแสดงออก  เป็นสื่อระหว่างผู้แสดงและผู้ชม    การจัดกระบวนท่าจะเป็นแบบมีเนื้อร้อง หรือไม่มีเนื้อร้องก็ตาม  ต้อง สามารถสื่อความหมายท่วงท่าลีลาเหล่านั้น  โดยต้องสอดคล้องกับเนื้อร้องและทำนองเพลงด้วย  เนื่องจากการแสดงลีลาท่ารำของนาฏศิลป์ไทยต้องประกอบด้วยการใช้ภาษาท่า   การใช้ภาษานาฏศิลป์   หรือการรำเพลงหน้าพาทย์  เพื่อบ่งบอกเรื่องราว    ภาษานาฏศิลป์ที่ใช้ประกอบการแสดง  เป็นท่ารำที่นำมาจากท่ารำแม่บท และเชื่อมท่ารำให้เป็นกระบวนท่าจากท่ารำในเพลงช้า เพลงเร็ว  การแสดงจึงจะเกิดความวิจิตรงดงามตามแบบแผนนาฏศิลป์ไทย
                2. จังหวะ เป็นส่วนย่อยของบทเพลงที่ดำเนินไปเป็นระยะและสม่ำเสมอการฝึกหัด
นาฏศิลป์ไทย  จำเป็นต้องจังหวะเป็นพื้นฐานในการฝึกหัดเพราะ  จังหวะเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นจากธรรมชาติ  และมีอยู่ในตัวมนุษย์ทุกคน   หากผู้เรียนมีทักษะในการฟังจังหวะแล้ว  ก็สามารถรำได้สวยงาม    แต่ถ้าผู้เรียนไม่เข้าใจจังหวะ   ก็จะทำให้รำไม่ถูกจังหวะหรือเรียกว่ารำคร่อมจังหวะ  หรือ บอดจังหวะ  ทำให้การรำนั้นไม่สวยงามและถูกต้อง
                                3. เนื้อร้องและทำนองเพลง  การแสดงลีลาท่ารำแต่ละครั้งจะต้องสอดคล้องตามเนื้อร้องและทำนองเพลง ทั้งนี้เพื่อบอกความหมายของท่ารำ  และทำนองเพลง ถ่ายทอดอารมณ์ความรู้สึกในการแสดงได้ตามเนื้อเรื่อง ตลอดจนสามารถสื่อความหมายให้กับผู้ชมเข้าใจตรงกันได้   ในการตีบทหรือแสดงท่าทางจะต้องตรงความหมายของเนื้อร้องและทำนองเพลง  ด้วยท่ารำที่หลากหลาย   ตามหลักนาฏศิลป์ไทยการตีบทจะไม่เท้าและมือซ้ำ   ดังนั้นผู้แสดงต้องมีความชำนาญะในการรำจึงจะสามารถรำได้สวยงามและสอดคล้องตามเนื้อร้องและทำนองเพลง
                                4. การแต่งกาย  ในการแสดงนาฏศิลป์ไทยต้องมีความประณีตวิจิตรบรรจงอย่างยิ่ง   ไม่ว่าจะเป็นการแต่งกายโขน ละคร หรือการแต่งกายประเภทระบำ  รำ  ฟ้อนก็ตาม   จะต้องมีความสอดคล้องกับความหมายของเนื้อเพลง  ตามโอกาสที่แสดงระบำนั้นๆ  หรือบ่งบอกเอกลักษณ์ของท้องถิ่นและภูมิปัญญาพื้นบ้าน
                                5. เครื่องดนตรีที่บรรเลงประกอบการแสดง   การแสดงนาฏศิลป์ จำเป็นอย่างยิ่งที่
จะต้องใช้เครื่องดนตรีบรรเลงประกอบการแสดง  ซึ่งต้องสอดคล้องตามลักษณะและประเภทของการแสดง  ทำนองเพลง  สำเนียงการออกภาษา  ต้องสอดคล้องตามเชื้อชาติ  ดนตรีก็เป็นองค์ประกอบหลักที่สำคัญในการช่วยเสริมให้การแสดงสมบูรณ์ และสามารถสื่อความหมายได้ชัดเจนมากขึ้น อีกทั้งยังช่วยเสริมสร้างบรรยากาศในการแสดงให้สมจริงยิ่งขึ้นด้วย
                               6. การแต่งหน้า  มีความสำคัญต่อผู้แสดงมาก เป็นองค์ประกอบหนึ่งที่ทำให้ผู้แสดง สวยงาม และอำพรางข้อบกพร่องของใบหน้าของผู้แสดงได้   นอกจากนี้ก็ยังสามารถใช้วิธีการแต่งหน้าเพื่อบอกวัย บอกลักษณะเฉพาะของตัวละครได้ เช่น แต่งหน้าคนหนุ่มให้เป็นคนแก่ แต่งหน้าให้ผู้แสดงเป็นตัวตลก เป็นต้น
                                7. อุปกรณ์การแสดง   แสง  เสียงที่ใช้ประกอบการแสดง   การแสดงนาฏศิลป์ไทยบางชุดต้องมีอุปกรณ์ประกอบการแสดงละครด้วย  อุปกรณ์แต่ละชนิดที่ใช้ประกอบการแสดงจะต้องสมบูรณ์ สวยงาม และสวมใส่ได้   อุปกรณ์ประกอบฉาก  แสง  เสียงที่ใช้ประกอบการแสดง   มีส่วนช่วยให้การแสดงสมบูรณ์ผู้ชมเกิดความประทับใจในการแสดง และมองเห็นคุณค่าของนาฏศิลป์ไทยมากยิ่งขึ้น
  ทั้งนี้นาฏศิลป์ไทยที่งดงามมีคุณค่า จะต้องมีสุนทรียภาพอยู่ในการแสดง ซึ่งประกอบด้วย
กลอนไพเราะ   แต่งกายงาม   รำงาม   เพลงไพเราะ   ฉากที่ตระการและประทับใจ
 


แบบฝึกหัดก่อนเรียน : 
แบบฝึกหัดหลังเรียน :